Câu trả lời đưa chúng ta ngược dòng thời gian về đầu thời Trung Cổ, đến với nhân vật công tước Václav (Wenceslas) thuộc dòng họ Přemyslid. Chính bức tranh ghép về cuộc đời, những truyền thuyết và cái kết bi thảm của ông đã tạo nên trụ cột nền tảng cho truyền thống nhà nước Séc.
Bi kịch ở Stará Boleslav: Cái chết của công tước Václav
Động lực lịch sử chính của ngày lễ quốc gia này là sự kiện xảy ra vào ngày 28 tháng 9 năm 935 (một số nguồn ghi năm 929). Vào ngày này, công tước Václav bị ám sát tại Stará Boleslav. Vụ việc diễn ra trước cổng nhà thờ địa phương, và kẻ chủ mưu đứng sau mạng lưới âm mưu chính trị này không ai khác chính là em trai ruột của ông, Boleslav I.
Động cơ của vụ huynh đệ tương tàn là những bất đồng sâu sắc về đường hướng của công quốc Séc thời bấy giờ. Václav theo đuổi chính sách hòa bình, dựa trên các giá trị Kitô giáo, ngoại giao và duy trì quan hệ tốt đẹp với Đế quốc La Mã Thần thánh láng giềng, điều đó cũng đồng nghĩa với việc nộp cái gọi là cống phẩm vì hòa bình. Ngược lại, Boleslav đòi hỏi một chính sách cấp tiến và bành trướng hơn, độc lập với Đế quốc. Mâu thuẫn giữa hai anh em lên đến đỉnh điểm bằng một bi kịch đẫm máu, nhưng nghịch lý thay, lại khai sinh một trong những biểu tượng quan trọng nhất trong lịch sử của chúng ta.
Từ người cai trị đến vị thánh bảo trợ dân tộc
Mặc dù Boleslav giành quyền lực bằng bạo lực, ông ta sớm nhận ra anh trai mình đã có được sự kính trọng to lớn như thế nào trong lòng dân chúng. Ngay khi còn sống, Václav đã nổi tiếng là một nhà cai trị có học thức, công minh, nhân từ với người nghèo và hết lòng với đức tin Kitô giáo. Theo truyền thuyết, chính ông đã tự tay trồng nho và lúa mì dùng cho nghi lễ, xây dựng nhà thờ và chăm sóc trẻ mồ côi.
Chẳng bao lâu sau khi qua đời, Václav bắt đầu được tôn kính như một vị tử đạo và thánh nhân. Chính Boleslav đã cho di dời hài cốt của ông về Lâu đài Praha, qua đó khởi đầu quá trình phong thánh chính thức. Thánh Václav dần trở thành vị thánh bảo trợ chính của dân tộc Séc và biểu tượng cho chủ quyền của nhà nước Séc.
Ý nghĩa biểu tượng của truyền thống Thánh Václav qua các thời kỳ
Sự tôn kính Thánh Václav trở thành chất keo gắn kết nhà nước Séc ngay cả trong những giai đoạn khó khăn nhất. Qua nhiều thế kỷ, hình tượng Thánh Václav đã chuyển hóa từ một biểu tượng tôn giáo thành một biểu tượng thuần túy dân tộc và chính trị:
- Thời Trung Cổ và Karel IV: Karel IV, "Người cha của Tổ quốc", đã tiếp nối truyền thống của dòng họ Přemyslid và tuyên bố Thánh Václav là vị vua vĩnh cửu của xứ Bohemia. Vương miện hoàng gia Séc được dâng hiến cho chính ông, và các quân vương chỉ đội nó lên đầu với tư cách là "người đại diện" của ông.
- Thời kỳ Hussite và Baroque: Mặc dù thời kỳ Hussite hoài nghi đối với nhiều vị thánh, họ vẫn công nhận Thánh Václav là người bảo hộ đất nước. Đến thời kỳ Baroque, việc tôn kính ông đạt đến một trong những đỉnh cao.
- Thế kỷ 19 và 20: Trong thời kỳ Phục hưng Dân tộc, Václav trở thành biểu tượng của cuộc đấu tranh cho bản sắc riêng của dân tộc Séc. Bức tượng Thánh Václav trên Quảng trường Václav ở Praha do Josef Václav Myslbek tạc đã trở thành trung tâm tự nhiên của mọi cuộc tụ họp quan trọng – từ tuyên bố độc lập năm 1918 cho đến Cách mạng Nhung năm 1989.
Truyền thuyết về các hiệp sĩ núi Blaník, những người đang ngủ trong lòng núi Blaník và sẽ xuất trận cứu giúp dân tộc Séc vào lúc nguy nan nhất dưới sự dẫn dắt của chính Thánh Václav, càng nhấn mạnh hình tượng này đã khắc sâu vào thần thoại Séc đến mức nào.
Ngày lễ quốc gia hiện đại ra đời như thế nào?
Trong lịch sử hiện đại của Cộng hòa Séc, ngày 28 tháng 9 không mặc nhiên là ngày nghỉ. Việc đưa ra ngày lễ quốc gia mới đã trải qua những cuộc tranh luận chính trị và xã hội gay gắt. Ngày Nhà nước Séc chỉ chính thức được đưa vào danh sách các ngày lễ quốc gia vào năm 2000, khi đạo luật liên quan có hiệu lực.
Mục tiêu là tạo ra một ngày lễ không chỉ nhấn mạnh các sự kiện hiện đại (như sự ra đời của Tiệp Khắc ngày 28 tháng 10 năm 1918), mà còn làm nổi bật sự liên tục hàng nghìn năm của nhà nước Séc, với cội nguồn bắt đầu từ thế kỷ thứ 10. Sự kết hợp giữa lễ tôn giáo Thánh Václav với ngày lễ dân sự về nhà nước thể hiện sự trân trọng đối với những truyền thống và giá trị lịch sử đã xây dựng nên nền văn hóa của chúng ta.
Ngày 28 tháng 9 có ý nghĩa gì với chúng ta hôm nay?
Ngày 28 tháng 9 ngày nay kết hợp nhiều tầng ý nghĩa. Đối với các tín hữu, đây là một lễ tôn giáo quan trọng, mà đỉnh cao là Cuộc hành hương Thánh Václav toàn quốc tại Stará Boleslav, nơi hàng nghìn người hành hương cùng các lãnh đạo cấp cao của Giáo hội và nhà nước đổ về. Tại Nhà thờ lớn Thánh Vitus ở Lâu đài Praha, vào những ngày này hộp sọ của Thánh Václav thường được trưng bày như một thánh tích quý giá.
Đối với đông đảo công chúng, đây là dịp để dừng lại và suy ngẫm về ý nghĩa của bản sắc Séc, nhà nước và tự do. Nhiều bảo tàng, di tích và cơ quan nhà nước tổ chức ngày mở cửa tự do. Đồng thời, ngày 28 tháng 9 thuộc những ngày lễ chịu sự điều chỉnh của luật về giờ mở cửa bán hàng, nghĩa là các cửa hàng lớn đều đóng cửa.
"Thánh Václav, công tước của xứ Séc, vị quân vương của chúng con, xin đừng để chúng con và con cháu mai sau phải diệt vong." – trích từ Thánh ca Thánh Václav, một trong những bài thánh ca cổ nhất của Séc.
Dù bạn dành ngày này cho một chuyến dã ngoại, tham quan các di tích lịch sử hay nghỉ ngơi bên gia đình, ngày 28 tháng 9 vẫn là lời nhắc nhở rằng nhà nước Séc có một lịch sử phong phú, sâu sắc và thường đầy kịch tính, xứng đáng được chúng ta trân trọng và tưởng nhớ.